عبدالله مستوفى

74

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

اطراف مذاكرات نمايندگان بدبخت ايران به عمل آمده ، و سبب عدم پيشرفت مقاصد ايران در كنفرانس صلح شده است ، از همين ابلاغيه ، و از همين مقالات ، زمينهء مذاكرات و نتيجه‌اى كه نمايندگان ايران در كنفرانس صلح ميگرفتند ، به خوبى واضح و معلوم مىشود كه خيانتهاى شما نسبت بايران ، براى تدارك زمينهء عقد اين قرارداد ، تا چه اندازه بوده ، و چگونه براى صرفه و جاه‌طلبى خود ايران را از استفادهء موقعى كه شايد چندين قرن ديگر هم براى آن تكرار نشود ، بازداشته ، و در كانديدا كردن ناصر الملك و مشير الدوله و مؤتمن الملك در اول امر براى اين شغل نيز هيچ مقصودى جز تضييع آنها نداشته‌ايد . مينويسيد : « بطورى كه ملاحظه مىشود در آنها تأمينات كافيه براى حفظ حيثيات و استقلال مطلق و تماميت ايران تحصيل نموده ، و استفاده از معلومات فنى متخصصين انگليسى را با كمكهاى مادى و مالى ديگر ، از قبيل اسلحه و مهمات ، بدون اين‌كه تكليف مضرى قبول نمايد بدست آورد . » دولت ايران از جملهء دول نيمه مستقل و تحت الحمايه نبوده است كه شما براى آن استقلال تحصيل كرده باشد ، و بر خود شما هم پوشيده نيست كه تأمين استقلال ، بخصوص دست نخوردگى دولتى همين‌كه موضوع قرارداد با دولت ديگر شد ، استقلال تام و تمام آن دولت جريحه‌دار شده ، در نزد سايرين قابل ترديد و خدشه ميگردد . استقلال چيزى است كه اگر براى دول نيمه مستقل يا تحت الحمايه تأمين شود آن دولت را مستقل مىكند ، و برعكس ، هرگاه براى دول مستقله تأمين نمايند آن دولت را بجانب نيمه مستقلى سوق ميدهد ، و ساير دول را از مراودهء آزاد با آن ممنوع ميدارد . تأمين استقلال يك دولت ، در عرف بين المللى ماهيتى است كه اگر بين دو سه دولت موضوع قرار داده شود ، ذىنفعى و ذىطمعى آن‌ها را نسبت به آن دولت ثابت ، و هرگاه بين خود آن دولت و دولت ديگرى در اين موضوع قراردادى عقد شود ، تحت الحمايگى دولت تأمين شده را نسبت بدولت تأمين‌كننده مدلل مىدارد . در معاهدهء 1907 كه استقلال و تماميت ايران را طرفين معاهده ( روس و انگليس ) تامين كرده بودند ، جز اين نبود كه هريك از ترس دست‌اندازى ديگرى بحدود و حقوق مالكيت ايران ، و عقب ماندن خود از رقيب ، اين معاهده را بين خود بسته بودند ، ولى چون دولت ايران شرايط اين معاهده را نسبت به خود رد كرده ، اعلام نمود استقلال او چيزى نيست كه موضوع قرارداد بين ساير دول شود ، عقد اين قرارداد هيچگونه ضمانتى براى اين دولت حاصل ننموده ، استقلال خارجى و داخلى او محفوظ بود . شما در اين قرارداد خود با انگليس ، چيزى را كه در 1907 ، يعنى روزگار زور و شلتاق بين المللى ، و نفوذ و استيلاى مادى و معنوى دولت روس ، ايران از شنيدن و سكوت در آن احتراز جسته ، جدا رد كرده بود ، امروز كه دورهء آزادى و استقلال ملل صغيره و ضعيفه است ، موضوع قرارداد با دولت انگليس قرار داده‌ايد . قطع نظر از ساير